Hangi Kanserler Genetiktir? Kanser Genetik midir?
“Kanser genetik midir?” veya “Ailemde kanser var, bende de olur mu?” soruları, hem kanser tanısı alan hastaların hem de sağlıklı bireylerin en çok merak ettiği ve endişe duyduğu konuların başında gelir. Bu soruların cevabını doğru anlamak, kanserin doğasını kavramak ve kendi riskimizi yönetmek açısından kritik öneme sahiptir. En net cevapla başlayalım: Tüm kanserler genetik bir hastalıktır, ancak kanserlerin sadece küçük bir kısmı (%5-10) kalıtsaldır. Bu iki kavram arasındaki farkı anlamak çok önemlidir. Her kanser, hücrelerin DNA’sındaki genetik hatalar (mutasyonlar) sonucu gelişir.
Ancak bu hataların büyük çoğunluğu, yaşam süremiz boyunca çevresel faktörler veya rastlantısal olarak meydana gelir (sporadik kanser). Sadece küçük bir kısmı, anne veya babamızdan bize miras kalan hatalı bir gen nedeniyle ortaya çıkar (kalıtsal/genetik kanser).
Cerrahi Onkoloji alanında 25 yılı aşkın tecrübesiyle Prof. Dr. Oğuzhan Karatepe olarak, özellikle ailesel kanser sendromlarıyla ilişkili olan pankreas, bağırsak, mide ve meme kanserlerinin tanı, takip ve cerrahi tedavisini yönetmekteyiz. Aile öykünüzün sizin için ne anlama geldiğini ve hangi durumlarda genetik danışmanlık almanız gerektiğini öğrenmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Kanser Neden Genetik Bir Hastalıktır?
Kanseri anlamanın temeli, hücrelerimizin nasıl çalıştığını bilmekten geçer. Vücudumuzdaki her hücre, nasıl büyüyeceğini, ne zaman bölüneceğini ve ne zaman öleceğini söyleyen bir “kullanım kılavuzu” olan DNA’ya sahiptir. Bu kılavuzdaki yazılara “gen” diyoruz. Bazı genler hücreye “büyü ve bölün” (gaz pedalı gibi) komutu verirken, bazıları “büyümeyi durdur ve hataları onar” (fren pedalı gibi) komutu verir.
Kanser, işte bu genetik kılavuzdaki “yazım hataları” yani mutasyonlar nedeniyle oluşur. Eğer “gaz pedalı” geni sürekli basılı kalırsa veya “fren pedalı” geni bozulursa, hücre kontrolsüz bir şekilde bölünmeye başlar ve zamanla bir tümör oluşturur. Bu nedenle, her kanser vakası en temel düzeyde genetik bir olaydır.
Kalıtsal Kanser ile Sporadik Kanser Arasındaki Fark Nedir?
Tüm kanserlerin genetik olduğunu söyledik, peki “kalıtsal” kanser ne anlama geliyor? İşte en önemli ayrım burada yatmaktadır.
- Sporadik (Rastlantısal) Kanserler (Tüm kanserlerin %90-95’i): Bu en yaygın kanser türüdür. Kişi, tamamen sağlıklı genlerle doğar. Ancak yaşamı boyunca sigara, alkol, kötü beslenme, virüsler veya sadece yaşlanma ve şanssızlık gibi nedenlerle hücrelerindeki “fren” veya “gaz” pedalı genlerinde mutasyonlar birikir. Kanser, bu birikmiş hasarlar sonucu genellikle ileri yaşlarda ortaya çıkar. Bu tür kanserler bir sonraki nesle aktarılmaz.
- Kalıtsal (Genetik) Kanserler (Tüm kanserlerin %5-10’u): Bu durumda kişi, doğduğu andan itibaren vücudunun her hücresinde, anne veya babasından miras aldığı, kansere yatkınlık yaratan hatalı bir “fren pedalı” genine (tümör baskılayıcı gen) sahiptir. Bu, o kişinin kesinlikle kanser olacağı anlamına gelmez, ancak kansere yakalanma riskinin genel nüfusa göre çok daha yüksek olduğu ve kanserin çok daha genç yaşlarda ortaya çıkabileceği anlamına gelir. Bu hatalı gen, %50 ihtimalle çocuklara da aktarılabilir.
Ailenizdeki kanser öyküsünün kalıtsal bir riske işaret edip etmediğini anlamak, erken tanı ve koruyucu önlemler için hayati olabilir. Prof. Dr. Oğuzhan Karatepe, bu risk değerlendirmesini yaparak size en doğru yol haritasını çizecektir.
Tedavi İçin Bizi Ara & WhatsApp: +90 530 917 30 30
Hangi Kanserler Genetik Geçişli Olabilir?
Neredeyse tüm kanser türlerinin nadir de olsa kalıtsal formları bulunsa da, bazı kanser türlerinde genetik yatkınlık daha belirgin bir rol oynar. Bu durumlar genellikle “Ailesel Kanser Sendromları” olarak adlandırılır.
1. Kalıtsal Meme ve Yumurtalık Kanseri Sendromu (BRCA1/BRCA2)
En bilinen kalıtsal kanser sendromudur. BRCA1 ve BRCA2 genlerindeki mutasyonlar, sadece meme ve yumurtalık kanseri riskini değil, aynı zamanda pankreas kanseri, prostat kanseri ve erkeklerde meme kanseri riskini de önemli ölçüde artırır. Ailesinde genç yaşta meme kanseri, birden fazla kişide meme kanseri, erkek meme kanseri veya yumurtalık kanseri öyküsü olan kişilerin bu genler açısından risk altında olabileceği düşünülür.
2. Lynch Sendromu (Kalıtsal Kolon Kanseri)
En sık görülen kalıtsal kalın bağırsak (kolon ve rektum) kanseri nedenidir. Bu sendroma sahip kişilerde kolon kanseri riski çok yüksektir ve genellikle genç yaşta ortaya çıkar. Ayrıca, Lynch sendromu rahim (endometrium), mide, ince bağırsak, yumurtalık ve pankreas kanseri riskini de artırır.
3. Ailesel Adenomatöz Polipozis (FAP)
APC genindeki bir mutasyon nedeniyle kalın bağırsakta yüzlerce, hatta binlerce polip gelişmesiyle karakterize nadir bir sendromdur. Bu polipler tedavi edilmezse, %100’e yakın bir ihtimalle kansere dönüşürler. FAP hastalarında mide ve onikiparmak bağırsağı kanseri riski de artmıştır.
4. Diğer Kalıtsal Kanser Sendromları
Bunların dışında, Li-Fraumeni sendromu (birçok kanser türü), Von Hippel-Lindau sendromu (böbrek kanseri, pankreas tümörleri), MEN sendromları (endokrin sistem tümörleri) gibi daha nadir görülen birçok kalıtsal kanser sendromu da mevcuttur.
Unutmayın, bu sendromlar nadirdir. Ancak ailenizdeki kanser öyküsü size bir risk taşıyabileceğinizi düşündürüyorsa, bir uzmana danışmanız en doğru adımdır.
Kalıtsal Kanser Şüphesi: Ne Zaman Genetik Danışmanlık Gerekir?
Aşağıdaki “kırmızı bayrak” durumlarından biri veya birkaçı ailenizde mevcutsa, kalıtsal bir kanser riski taşıyor olabilirsiniz ve bir Tıbbi Genetik uzmanından “genetik danışmanlık” almanız önerilir:
- Ailede aynı tür kanserin (özellikle meme, yumurtalık, kolon, pankreas) birden fazla kişide görülmesi.
- Kanserin alışılmadık derecede genç yaşta (örneğin 50 yaşından önce) ortaya çıkması.
- Bir kişide birden fazla farklı kanser türünün (örneğin hem meme hem yumurtalık kanseri) görülmesi.
- Ailenin aynı tarafında (anne veya baba tarafı) birkaç nesil boyunca devam eden bir kanser öyküsü.
- Erkek meme kanseri gibi nadir görülen bir kanser türünün varlığı.
- Ailenizde bilinen bir genetik mutasyonun (BRCA, Lynch sendromu gibi) olması.
Genetik danışmanlık sürecinde, uzman sizin ve ailenizin detaylı tıbbi öyküsünü alarak riskinizi belirler ve gerekli görürse, kandan yapılan basit bir testle genetik test yapılmasını önerebilir.
Neden Prof. Dr. Oğuzhan Karatepe?
Ailesel kanser sendromları, özellikle sindirim sistemi organlarını yakından ilgilendirir. Lynch sendromunda kolon ve mide, BRCA mutasyonlarında ise pankreas kanseri riski belirgin şekilde artar. Prof. Dr. Oğuzhan Karatepe, bu yüksek riskli hastaların takip ve tedavi süreçlerini yönetme konusunda derin bir deneyime sahiptir. Genetik riski olan hastaların hangi sıklıkla endoskopi veya kolonoskopi yaptırması gerektiğine karar verir, şüpheli bir durumda en doğru cerrahi müdahaleyi planlar ve hatta bazı durumlarda (FAP sendromu gibi) koruyucu (profilaktik) cerrahiler gerçekleştirir.
Tedavi İçin Bizi Ara & WhatsApp: +90 530 917 30 30
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
1. Kanser babadan mı, anneden mi geçer?
Kalıtsal kansere neden olan hatalı genler, hem anneden hem de babadan eşit oranda (%50 ihtimalle) çocuğa geçebilir. Bu nedenle aile öyküsü değerlendirilirken hem anne hem de baba tarafındaki akrabalar dikkate alınmalıdır.
2. Ailemde hiç kanser yok, yine de genetik kanser riskim olabilir mi?
Evet, çok nadir de olsa mümkündür. Bazen kansere neden olan genetik mutasyon, ailede ilk olarak sizde ortaya çıkabilir (de novo mutasyon). Ancak bu durum oldukça nadirdir. Ailede kanser öyküsü olmaması, kalıtsal bir riskinizin çok düşük olduğu anlamına gelir.
3. Genetik testim pozitif çıktı, kesin kanser olacak mıyım?
Hayır. Genetik testin pozitif çıkması, o kanser türüne yakalanma riskinizin genel nüfusa göre belirgin şekilde daha yüksek olduğu anlamına gelir, ancak %100 kanser olacağınız anlamına gelmez. Bu sonuç, sizin daha sıkı bir takip ve tarama programına alınmanızı, gerekirse koruyucu ilaçlar veya ameliyatlar gibi seçenekleri değerlendirmenizi sağlar.
4. Kanser hastasıyım, çocuklarım da risk altında mı?
Eğer kanseriniz sporadik (rastlantısal) ise, ki bu durum %90-95 ihtimalle böyledir, çocuklarınıza aktaracağınız özel bir risk yoktur. Ancak kanseriniz genç yaşta ortaya çıktıysa veya ailenizde başka kanser vakaları da varsa, kalıtsal bir durumdan şüphelenilebilir ve bu durumda bir genetik danışmanlık almanız önerilir.
5. Genetik testler SGK tarafından karşılanıyor mu?
Belirli kriterleri (aile öyküsü, kanser tipi, yaş vb.) karşılayan ve bir Tıbbi Genetik uzmanı tarafından gerekli görülen durumlarda, genetik testler üniversite hastaneleri gibi kamu kurumlarında SGK tarafından karşılanabilmektedir. Özel merkezlerdeki durum ise kurumun anlaşmalarına göre değişir.
Yasal Uyarı
Bu web sitesinde yer alan bilgiler sadece genel bilgilendirme amaçlıdır. Kişisel kanser riskinizin değerlendirilmesi, genetik danışmanlık veya tedavi seçenekleri hakkında bilgi almak için mutlaka bu alanda uzmanlaşmış bir hekime başvurunuz. Her bireyin durumu ve aile öyküsü farklıdır.
Hemen İletişime Geçin
Ailenizdeki kanser öyküsü nedeniyle endişeleriniz varsa veya kalıtsal bir kanser sendromu tanısı aldıysanız, bu süreçte size yol gösterecek deneyimli bir ekibe ihtiyacınız vardır. Prof. Dr. Oğuzhan Karatepe ve uzman ekibi, yüksek riskli hastaların takip ve cerrahi tedavi süreçlerini en güncel bilimsel veriler ışığında yönetmektedir. Risklerinizi öğrenmek ve kişiselleştirilmiş bir takip planı oluşturmak için bizimle iletişime geçin.
Tedavi İçin Bizi Ara & WhatsApp: +90 530 917 30 30
Randevu almak için ne yapmalıyım?
Bize telefon numaramızdan, WhatsApp hattımızdan veya web sitemizdeki online randevu formunu doldurarak kolayca ulaşabilirsiniz. Ekibimiz en kısa sürede size geri dönüş yapacaktır.
